شامپانزه Chimpanzees

شامپانزه نام رایجی برای دو گونه کپی (Ape) در سردهٔ پان (Pan) است. این دو گونه در جنگل‌های کنگو زندگی می‌کنند و رود کنگو دیوار حائلی میان زیستگاه طبیعی این دو گونه است:

• شامپانزه معمولی که خودش شامل حداقل چهار زیرگونه است.
• بونوبو فاقد زیرگونه است.

شامپانزه همانند گوریل‌ها، اورانگوتان‌ها و انسان، عضوی از خانوادهٔ انسان‌ساییان هستند. شامپانزه‌ها حدود شش میلیون سال پیش از انسان جدا شده‌اند و اکنون دو گونه شامپانزه‌های موجود نزدیک‌ترین خویشاوندان زندهٔ انسان هستند. دو گونهٔ شامپانزه معمولی و بونوبو (شامپانزهٔ کوتوله) نزدیک به ۱ میلیون سال پیش از هم جدا شده‌اند. انسان و شامپانزه نزدیکترین خویشاوندان ژنتیکی (با حدود ۱٫۲ درصد تفاوت DNA) می‌باشند.

بسیاری سنگواره‌های انسان پیدا شده ولی سنگواره‌های شامپانزه تا سال ۲۰۰۵ توصیف نشده بود. جمعیت‌های شامپانزهٔ حاضر در غرب و مرکز آفریقا با مناطقی که سنگواره‌های انسان در آن یافت شده (بیشتر شرق آفریقا) هم‌پوشانی ندارد. اگرچه، سنگواره‌هایی از شامپانزه‌ها در کنیا یافت شده‌است. این بدان معنی است که در دوران پلیستوسن میانه، انسان‌ها و اعضای سردهٔ پان در شرق آفریقا در کنار هم می‌زیسته‌اند.

شامپانزهٔ معمولی نر در حالت ایستاد ۱/۲ متر قد و ۴۰ تا ۶۰ کیلوگرم وزن دارد. ماده‌ها عموماً کوچکتر بوده و بین ۲۷ تا ۵۰ کیلوگرم وزن دارند. بازوان بازشدهٔ شامپانزهٔ معمولی تا یک و نیم برابر قدش می‌رسند و دست‌های آن‌ها بزرگ‌تر از پاهایشان است.^[۱۱] بونوبوها از شامپانزه‌های معمولی کوتاه‌تر و لاغرترند، ولی دست و پای درازتری دارند. هر دو گونه از بازوان قوی و دراز خود برای بالارفتن از درختان استفاده می‌کنند. شامپانزه‌ها در هنگام راه رفتن روی زمین، معمولاً با چهار دست و پا با مشت‌های گره‌کرده راه می‌روند. این نوع سیستم حرکت به «مشت‌پیمایی» مشهور است.

پاهای شامپانزه از اورانگوتان برای راه رفتن مناسب‌تر است. به این خاطر که کف پای شامپانزه پهن‌تر و انگشتان پا در آن‌ها کوتاه‌تر می‌باشد. هم شامپانزهٔ معمولی و هم بونوبو می‌توانند ایستاده روی دو پا راه بروند و این کار را در هنگامی که از دست یا بازویشان برای حمل کردن اجسام استفاده می‌کنند انجام می‌دهند. رنگ موی آن‌ها تیره است و صورت، انگشتان، کف دست‌ها و کف پاها بدون مو است. شامپانزه‌ها مانند دیگر کپی‌های بزرگ دم ندارند. برآمدگی استخوانی بالای چشم‌ها به پیشانی آن‌ها ظاهری تو رفته می‌دهد و بینی آن‌ها صاف است. آرواره جلو زده‌است و لب‌ها می‌توانند بیرون بزنند. اندازهٔ مغز یک شامپانزه حدود یک سوم مغز انسان است.

بیضه‌های شامپانزه نسبت به کل بدنش به صورت غیرعادی بزرگ است. در شامپانزه وزن آن به‌طور متوسط ۱۱۰ گرم است. در مقایسه با آن در گوریل ۲۸ گرم و در انسان ۴۳ گرم می‌باشد. دلیل آن رقابت اسپرم‌ها در نتیجهٔ طبیعت چندهمسری شامپانزه‌ها و رفتار خاص جفت‌گیری آن‌ها دانسته شده‌است. در هر دو گونه رنگ پوست بی‌حفاظ صورت، دستان و کف پاها از صورتی تا خیلی تیره متغیر است. به‌طور کلی رنگ پوست در سنین پایین روشن‌تر است و به مرور با بالغ شدن رو به تیرگی می‌گذارد. بونوبوها به نسبت اندام فوقانی درازتری دارند و بیشتر از شامپانزه معمولی روی دو پا راه می‌روند. پژوهشی در مرکز پزشکی دانشگاه شیکاگو حاکی از تفاوت‌های ژنتیکی بسیاری در میان جمعیت‌های پراکندهٔ شامپانزه‌ها است.

شامپانزه‌ها به‌طور متوسط در ۸ تا ۱۰ سالگی بالغ می‌شوند و در حیات وحش به ندرت از ۴۰ سال می‌گذرند. به‌طور میانگین طول عمر ۳۰ سال است اما در اسارت عمر تا بیش از ۶۰ سال نیز گزارش شده‌است.